ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
 

Θεωρώντας ότι ο σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται, σύμφωνα με την θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, από κατώτερες μορφές και χωρίς να αναφερθούμε στις απόψεις των δημιουργηστών (κρεασιονιστών), θα δώσουμε παρακάτω μία εικόνα των σύγχρονων επιστημονικών απόψεων πάνω στο θέμα.
Σήμερα, υπάρχει μία έντονη διαμάχη ανάμεσα στους ανθρωπολόγους για τον τρόπο που εμφανίσθηκε ο σύγχρονος άνθρωπος. Στη διαμάχη αυτή, που παίρνουν μέρος τελευταία και οι γενετιστές, εκφράζονται δύο κύριες απόψεις στις οποίες θα αναφερθούμε αμέσως.

Η πολυπεριοχική υπόθεση.
Σύμφωνα με την πρώτη, την πολυπεριοχική υπόθεση, ο Homo Sapiens (ο σύγχρονος δηλαδή άνθρωπος) εμφανίσθηκε σε όλο τον παλιό κόσμο - Ευρώπη, Ασία, Αφρική - όπου υπήρχαν πληθυσμοί Homo erectus, περνώντας από ένα ενδιάμεσο στάδιο, αυτό του Homo neandertalensis. Επομένως οι νεαντερτάλιοι (κατά την υπόθεση αυτή) υπήρξαν άμεσοι πρόγονοί μας. Η εμφάνιση του πολιτισμού (σύμφωνα με τον Chr. Wills) επηρέασε το μέγεθος του εγκεφάλου των νεαντερτάλιων και επιτάχυνε την μεταβολή τους σε Homo Sapiens. Έχουμε επομένως την σειρά Homo erectus - Homo neandertalensis - Homo Sapiens. Υπέρ της υπόθεσης αυτής ήταν τα ευρήματα στις σπηλιές Κεμπάρα, Ταμπούν και Αμούντ (νεαντερτάλιοι ηλικίας 60.000 ετών) και Σχουλ και Καφζέχ (σύγχρονοι 50.000-40.000 ετών).
Μειονεκτήματα της πολυπεριοχικής υπόθεσης είναι: 1...ότι τα παλαιοανθρωπολογικά ευρήματα που στηρίζουν έχουν πολλά κενά και 2... η ύπαρξη μεγάλης (ενώ θα έπρεπε να υπάρχει μικρότερη) γενετικής ομοιογένειας στους σύγχρονους ανθρώπινους πληθυσμούς.

Η αφρικανοκεντρική υπόθεση.
Κατά την δεύτερη, την αφρικανοκεντρική υπόθεση (που πήρε διάφορα ονόματα όπως "επίγειος παράδεισος", "κιβωτός του Νώε", "μετανάστευση στην Αφρική" ή και "Μαύρη Εύα") οι σύγχρονοι άνθρωποι μετανάστευσαν από την υποσαχαρική ανατολική Αφρική και αντικατέστησαν τους ντόπιους πληθυσμούς στις άλλες ηπείρους. Μειονεκτήματα της υπόθεσης αυτής είναι: 1... το ότι τα ευρήματα που την στηρίζουν μπορούν να ερμηνευθούν και με διαφορετικό τρόπο και 2... τα παλαιότερα ανθρωπολογικά ευρήματα της Αφρικής δεν έχουν χρονολογηθεί με αρκετή βεβαιότητα.
Πολλοί γενετιστές, κατά τον Rich. Leaky, μεταξύ των οποίων ο Cavalli-Sforza και ο Rouhani, θεωρούν πιθανότερη την αφρικανοκεντρική υπόθεση, επειδή η προηγούμενη υπόθεση θα προϋπέθετε την ύπαρξη μιάς ροής γονιδίων ανάμεσα σε πληθυσμούς μεγάλων διαστάσεων, που ενώ θα ενώνονταν γονιδιακά θα εξελίσσονταν στον ανατομικά σύγχρονο άνθρωπο.
Οι ενδείξεις από τον έλεγχο του μιτοχονδριακού DNA, το οποίο κληρονομείται μόνο από την πλευρά της μητέρας, δείχνουν ότι ο ανατομικά σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται από μιά γυναίκα που έζησε στην Αφρική πριν από 150.000 περίπου χρόνια. Θεωρείται μάλιστα ότι αυτή και ο σύντροφός της πρέπει να ανήκαν σε έναν πληθυσμό μόλις 10.000 ανθρώπων. Επίσης οι ίδιες μελέτες δεν δείχνουν να υπήρξε ανάμειξη με προμοντέρνους πληθυσμούς. Αυτό επειδή όσοι έχουν ελεγχθεί μιτοχονδριακά (περί τις 4.000 άτομα από όλο τον κόσμο) δεν έχουν μιτοχονδριακό DNA αρχαϊκού τύπου.
Αν δεν έγινε ανάμειξη αλλά αντικατάσταση των πληθυσμών τότε αυτό ή έγινε με γενοκτονίες ή με την ύπαρξη ενός μικρού γενετικού πλεονεκτήματος στον ένα πληθυσμό σε σχέση με τον άλλο. Ο Ezra Zubrow ανέπτυξε ένα μαθηματικό μοντέλλο σε υπολογιστή και έδειξε ότι αν ένας πληθυσμός διαθέτει ένα γενετικό πλεονέκτημα 2% τότε αυτό είναι ικανό να εξαλείψει τον αντίπαλο πληθυσμό σε ένα εκατομμύριο χρόνια.
Ο Leaky πρεσβεύει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται από την Αφρική και αναμείχθηκε με τοπικούς πληθυσμούς όταν μετανάστευσε στην Ευρασία.

Οι απόψεις του Α. Πουλιανού.
Μια παραλλαγή της προηγούμενης θεωρίας είναι οι απόψεις που εκφράζει ο ανθρωπολόγος Άρης Πουλιανός μετά από το εύρημα του Homo erectus Trilliensis μόνο που τώρα ως τόπος προέλευσης του ανθρώπου θεωρείται πλέον ο ελλαδικός χώρος και όχι η Αφρική. Συγκεκριμένα η υπόθεση για τον Homo erectus Trilliensis γίνεται μέ βάση ένα οστό κνήμης το οποίο θεωρείται ότι είναι ηλικίας 11-9 εκατομμυρίων ετών και βρέθηκε στην Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής.
Ο Α. Πουλιανός είναι πεπεισμένος ότι πρόκειται για τον αρχαιότερο όρθιο άνθρωπο επί της γης, από τον οποίο προέρχονται όλοι οι υπάρχοντες σήμερα άνθρωποι.

Η εμφάνιση της γλώσσας στον άνθρωπο.
Για να φθάσουμε σε συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη ή μη ικανότητος για ομιλία οι διάφοροι επιστήμονες στηρίζονται σε μαρτυρίες όπως αρχαιολογικές (που αφορούν τα χειροτεχνήματα και τον τρόπο ζωής) και ανατομικές (όπως π.χ. το σχήμα της βάσης του κρανίου που πρέπει να είναι στρογγυλεμένο). Όπως είναι ευνόητο η καταγραφή της γλώσσας θα πρέπει να εμφανίσθηκε πολύ αργότερα και επομένως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένδειξη. Οι μαρτυρίες όμως αυτές διηγούνται διαφορετικές ιστορίες και έτσι ανάλογα με το αν κανείς στηρίζεται σε ανατομικές ή αρχαιολογικές ενδείξεις θα μεταφέρει προς τα πίσω ή προς τα εμπρός αντίστοιχα, την εμφάνιση της γλώσσας στον άνθρωπο.
Παρακάτω λοιπόν θα εκθέσουμε σχετικά σύντομα τις απόψεις για το πως αναπτύχθηκε η γλώσσα στον άνθρωπο και σε ποιά εποχή εμφανίσθηκε.
Πως ανεπτύχθη η γλώσσα στην άνθρωπο;
Υπάρχουν απόψεις εξελικτικού τύπου αλλά και αντίθετες, όπως του γνωστού γλωσσολόγου Noam Chomsky. Κατ' αυτόν δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε στην φυσική επιλογή για να βρούμε την αρχή, αλλά πρέπει να θεωρήσουμε την γλώσσα ως ένα ιστορικό τυχαίο συμβάν, μια ικανότητα που ανεδύθη στον άνθρωπο, όταν ξεπεράστηκε ένας συγκεκριμένος γνωσιακός ουδός.
Αλλοι όμως, όπως ο Steve Pinker, γλωσσολόγος στο ΜΙΤ, πιστεύουν ότι είναι πιό πιθανό πως η ανάπτυξη του εγκεφάλου που παρατηρείται στον σύγχρονο άνθρωπο και όχι το αντίθετο.

Σε ποιά εποχή εμφανίσθηκε η γλώσσα και με τι ταχύτητα εξελίχθηκε;
Και στο σημείο αυτό οι απόψεις διίστανται. Άλλοι πιστεύουν ότι ξεκίνησε πολύ νωρίς και εξελίχθηκε βαθμιαία. Άλλοι πάλι θεωρούν την εμφάνιση της γλώσσας όψιμη και γρήγορη.
Κατά τον Randall White, αρχαιολόγο, η εμφάνιση έγινε πριν 35.000 χρόνια περίπου, όταν υπήρχαν πληθυσμοί που είχαν κουλτούρα και γλώσσα όπως τα ξέρουμε σήμερα. Αντίθετα κάθε ανθρώπινη δράση πριν 100.000 χρόνια δείχνει την πλήρη έλλειψη αυτού που θα ονομάζαμε γλώσσα. Αλλά και γενετιστές όπως ο A. Langaney πιστεύουν σε μια παρόμοια εξέλιξη της γλώσσας.
Σ' αυτούς που, αντίθετα, πρεσβεύουν την πρώιμη εμφάνιση και βαθμιαία εξέλιξη της γλώσσας ανήκει ο Terrence Deacon, νευρολόγος, που θεωρεί ότι η ικανότητα για γλώσσα έκανε την εμφάνισή της στον άνθρωπο εδώ και 2 εκατομμύρια χρόνια (επομένως στον Homo erectus).
Συνοπτικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι διάφορες απόψεις θέλουν την γλωσσική ικανότητα να κάνει την εμφάνισή της από δύο εκατομμύρια μέχρι εκατό χιλιάδες χρόνια πριν την εποχή μας (χρονολογήσεις βέβαια εξαιρετικά αποκλίνουσες μεταξύ τους).

Καρβέλας Αλέξανδρος
Πύργος-Ηλείας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΒΙΒΛΙΑ
Leaky R. Le Origini dell' Umanita. 1995. Sansoni Editore.
Lewis J. Anthropology MADE SIMPLE. 1969. W.h.Allen & Co. Ltd.
ΑΡΘΡΑ
Πουλιανός Α. Στον Ελλαδικό χώρο η κοιτιδα του ανθρωπίνου είδους. Ανεξήγητο Νο. 18. Μάρτιος 1977.
Vandermeersch B. D' ou vient l' homme moderne? Science et Vie. No 198 mars 1997.
Weill Claude. Origines de l' Homme. Des Decouvertes qui boulversent notre histoire. Le Nouvel Observateur. 9-15 Janvier 1997.

   
 
[ Πίσω ΤΕΥΧΟΣ 12ον]