Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, ΠΑΤΗΡ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ
 

Η ίδρυσις καί συγκρότησις τού Νέου Ελληνικού Κράτους αποτελεί αναμφισβήτητα έν ιστορικόν θαύμα. Ύστερα από λήθαργο περίπου 2000 ετών (146 π.Χ - 1830 μ.Χ.), τό όνομα "Ελλάς" ανεδύθη κυριολεκτικώς εκ τής τέφρας - σάν τήν σπίθα κρυμμένη στήν στάκτη....- καί επανήλθε στό ιστορικό προσκήνιο.
Οι Ρωμαίοι κατακτηταί εκερμάτισαν τίς ελληνικές χώρες, κατά τάς ανάγκας των, σέ τέσσαρες επαρχίες: τήν Αχαΐα, γιά τήν κάτω τού Ολύμπου κυρίως Ελλάδα, τήν Ήπειρο, τήν Μακεδονία καί τήν Θράκη, πού όμως περιελάμβανε ελληνοφώνους καί μή ελληνοφώνους πληθυσμούς.

Τό όνομα "Ελλάς" διεγράφη από τό ρωμαϊκό Imperium, διά λόγους πού είναι μέν προφανείς, αλλά δέν έχουν διερευνηθή ιστορικώς στίς λεπτομέρειές τους.
Όπως είναι φυσικό, τό εθνικό όνομα Έλλην, μέσα στήν πανσπερμία τού Ρωμαϊκού κράτους ατόνησε, μέχρις ότου μέ τό διάταγμα τού Καρακάλλα (Constitutio Antoniana, 212 μ.Χ.), όλοι οι κάτοικοι έγιναν Ρωμαίοι πολίται, κατ' όνομα καί υπηκοότητα.
Και ενώ τό όνομα "Έλλην" απεχρωματίζετο κατά τήν εθνολογικήν αυτού σημασίαν, μέ τήν έλευσιν τού Χριστιανισμού προσέλαβε νέαν έννοιαν καί εταυτίσθη μέ εκείνην τού ειδωλολάτρου, κάτι πού δέν ίσχυσε γιά τούς εξίσου "ειδωλολάτρας" Ρωμαίους.
Το μένος αυτό κατά τού ελληνικού ονόματος είναι χαρακτηριστικό, αλλά όχι ανεξήγητο, ενώ η υπόθεσις ενός ευρυτέρου σχεδίου μιάς κατά τού ελληνισμού καταδρομής, δεν πρέπει να αποκλεισθή.
Το όνομα "Ρωμαίοι" διετηρήθη καί καθ' όλην τήν διάρκεια του Ρωμαϊκού Κράτους τής Κωνσταντινουπόλεως. Μεμονωμένες ασθενείς φωνές, όπως εκείνη τού μεγάλου Πλήθωνος ("Έλληνες εσμέν το γένος ...."), εις ουδέν ίσχυσαν, ενώ ο τελευταίος αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος ο ΙΑ' απέθνησκε ως "εν Χριστώ τώ Θεώ πιστός βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων".
Από τόν 8ον μ.χ. αιώνα αναφαίνεται το θέμα Ελλάδος με περιωρισμένη έκτασι, περιλαμβάνον άλλοτε μόνον τήν Πελοπόννησον, άλλοτε τήν Αττική, Βοιωτία καί ανατ. Θεσσαλία (Κ. Παπαρηγόπουλος).
Οι υπάρχουσες πάντως περί αυτού γνώσεις είναι ελάχιστες, ενώ δέν υπάρχουν πληροφορίες γιά τήν πρωτεύουσα τού Θέματος τής Ελλάδος, τού οποίου οι κάτοικοι πάντως δέν ωνομάζοντο Έλληνες αλλά Ελλαδικοί ή Κατωτικοί. Το όνομα "Έλλην" δεν έπαυε να προκαλή τήν απέχθεια καί τόν αποτροπιασμόν τών κρατούντων.
Μετά τήν τουρκική κατάκτησι, οι χριστιανικές χώρες τής χερσονήσου τού Αίμου ωνομάσθησαν συλλήβδην Ρούμελη (Ρωμυλία - Rumili = Χώρα των Ρωμαίων) καί οι κάτοικοι Ρούμ, Ρωμιοί, κατά παραφθοράν του "Ρωμαίοι". Περί Ελλάδος καί Ελλήνων ούτε λόγος.
Ακόμη καί σήμερα το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως "Ρωμιούς" αποκαλεί τούς Ορθοδόξους Έλληνες τής Τουρκίας.
Σε όλη τήν διάρκεια τών χαλεπών χρόνων τής Τουρκοκρατίας, η αβεβαιότης περί τήν εθνική μας ταυτότητα εκαλύπτετο διά τού αορίστου ονόματος "Γένος" (Μεγάλη την Γένους Σχολή, Διδάσκαλοι τού Γένους κτλ.), χωρίς άλλα προσδιοριστικά.

Η αναβίωσις τού ονόματος τών Ελλήνων, μέ τήν εθνική πλέον σημασία, άρχισε 50 περίπου έτη πρό τής Παλιγγενεσίας τού 1821, στήν μεγάλη περίοδο τής εθνικής αφυπνίσεως, αυτήν πού αργότερα ωνομάσθη Ελληνικός Διαφωτισμός. Τά γεγονότα τότε πήραν τόν χαρακτήρα χιονοστιβάδος. Οι μεγάλοι τής αρχαίας Ελλάδος ανέζησαν μέ τήν μαζική ονοματοδοσία στά νεογέννητα παιδιά καί στά νεότευκτα πλοία, ενώ τό όνομα "Έλλην" εκέρδιζε συνεχώς έδαφος έναντι τού "Γραικός" και "Ρωμιός".
Τέτοια ήταν η τάσις επανόδου στήν αρχαιότητα καί στόν Ελληνισμό, ώστε τό Πατριαρχείον Κωνσταντινουπόλεως -πατριαρχούντος Γρηγορίου τού Ε' - εθορυβήθη καί κατεδίκασε την καινοτομία αυτήν, ως "καταφρόνησιν της χριστιανικής ονοματοθεσίας".

Μέ δεδομένες λοιπόν τίς αντίξοες αυτές συνθήκες, η εθνική αναγέννησις μπορεί όντως νά καταχωρισθή στά θαύματα τής ιστορίας, όπου τό φαινομενικώς αδύνατον γίνεται πραγματικότης.
Υπό τήν έννοιαν αυτήν, η νέα Ελληνική Πολιτεία τού 1830 αποτελεί κάτι καινούργιο στήν εθνική μας ιστορία. Μέχρι τότε τό όνομα Ελλάς αποτελούσε μία γεωγραφική έννοια καί τό όνομα Έλλην παρίστανε φυλετικώς ενιαίον έθνος, ομόθρησκον μέν καί ομόγλωσσο, όχι όμως αναγκαστικά υπό μίαν πολιτικήν οντότητα.
Πραγματικό ελληνικό κράτος, υπό αυστηρώς πολιτικήν έννοιαν, καί μάλιστα υπό τό όνομα "Ελλάς", έγινε μόλις τό 1830 καί το έτος αυτό αποτελεί αφετηρία μεγάλης ιστορικής σημασίας γιά τον Νέον Ελληνισμόν.
Ο άνθρωπος πού συνεδέθη από τήν πρώτη στιγμή μέ τήν νέα "Ελληνική Πολιτεία" καί εταύτισε τήν τραγική μοίρα του μ' αυτήν, ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης. Ο Καποδίστριας είναι φύσει καί θέσει ο πατήρ τού Νέου Ελληνικού Έθνους καί έτσι πρέπει νά μείνη στή μνήμη ημών τών επιγενομένων, πολλώ δέ μάλλον όταν υπήρξε καί μάρτυς τής ιδέας πού υπηρέτησε.

Δυστυχώς όμως η μεγάλη συμβολή του στήν εδραίωσι καί οικοδόμηση τού Κράτους, περιέπεσε στήν λήθη καί λόγω τών επικρατούντων τότε φατριαστικών παθών, αλλά κυρίως από τίς ενέργειες τών βασιλικών δυναστειών πού ακολούθησαν καί πού εφρόντισαν νά υποβαθμίσουν ή καί νά αμαυρώσουν τήν προσφορά του.
Όμως η ιστορική αλήθεια δέν μπορεί νά παραβιασθή, γιατί ο Καποδίστριας πού η μοίρα τόν έφερε επί κεφαλής τού φαινομενικά θνησιγενούς Νεοελληνικού Κράτους, δέν ήταν τυχαίος άνθρωπος.
Ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης, στό τελευταίο έργο του, τόν θεωρεί ως ένα εκ τών τριών μεγαλυτέρων πολιτικών του 19ου αιώνος. Καποδίστριας, Βίσμαρκ καί Δισρέϊλι (Disraeli), ήσαν οι κατ' αυτόν τρείς μεγάλοι πού μέ τήν οξυδέρκειά τους εδέσποσαν στήν πολιτική σκηνή τού περασμένου αιώνος.
Η άποψις αυτή δέν αφίσταται τής πραγματικότητος, διότι ο Ι. Κ. ήταν πολιτικός καί διπλωμάτης πανευρωπαϊκής εμβελείας. Επηρέασε επί μακρόν τήν ρωσική πολιτική, ως αντίπαλος κατά κανόνα τού Μέττερνιχ . Υπήρξε ο αρχιτέκτων τού ομοσπονδιακού συστήματος τών Ελβετικών καντονίων, πού ακόμη αποτελεί τήν βάσιν τού σημερινού πολιτεύματος τής χώρας αυτής. Γι' αυτό ο πρώτος Κυβερνήτης απολαύει καί σήμερα εξαιρετικών τιμών από τήν επίσημον Ελβετία, σέ βαθμό πού εμείς οι συμπατριώται του Έλληνες δέν μπορούμε να διανοηθούμε.
Παρέλκει βέβαια νά αναφερθούμε στίς προσπάθειες γιά τήν επιβολή τής τάξεως καί τήν ανόρθωσι τής καθημαγμένης χώρας μας, γιατί αυτά είναι λίγο - πολύ γνωστά.

Επιβάλλεται λοιπόν νά ανασύρωμε από τήν λήθη καί να τιμήσωμε καί εμείς τόν θεμελιωτή τού Νέου Ελληνικού Κράτους καί μάρτυρα, όπως πρέπει άλλωστε νά τιμούμε όλους τούς διαχρονικούς ήρωες τής ιστορίας μας.
Όπως τιμούν οι Γερμανοί τόν Όθωνα τόν Μέγα, οι Γάλλοι τόν Καρλομάγνο, οι Ρώσοι τόν Αλέξανδρο Νεύσκι, οι Ιταλοί τόν Γαριβάλδη, οι Αμερικανοί τον Ουάσιγκτων.
Οι εικόνες καί οι υποθήκες του πρέπει να υπάρχουν σέ κάθε δημόσιο χώρο ή γραφείο, γιά νά μάς υπενθυμίζουν τόν μεγάλον αυτόν Έλληνα καί τήν αρχή, τήν αφετηρία μας, ως Έθνος.

Μάς χρειάζεται όμως ένας Πατήρ τού Έθνους, μάς λείπουν οι ήρωες; Μήπως αυτό αντιβαίνει πρός τά δημοκρατικά μας ήθη, μέ τήν ιστορία μας;
Γιατί πάντα υπάρχουν οι καλοθεληταί, οι "θεωρητικοί τής κουλτούρας", πού αντιμετωπίζουν μετά βδελυγμίας ένα τέτοιο ενδεχόμενο καί διακυρύσσουν σέ όλους τούς τόνους ότι "δέν μάς χρειάζονται πάτρωνες καί προστάτες".
Κάποιος μάλιστα είπε μέ νόημα: "αλλοίμονο στούς λαούς εκείνους πού έχουν ανάγκη από ήρωες....".
Η θεωρία τών ηρώων τού Carlyle προφανώς δέν είναι συμπαθής εις τήν λεγομένην διανόησιν, ή τουλάχιστον σέ κάποιους εκφραστάς της.
Όποιες πάντως καί άν είναι οι ενστάσεις, τό βέβαιον είναι ότι ο λαός έχει ανάγκη τών ηρώων, σάν σημείον αναφοράς καί πηγή εθνικού φρονηματισμού. Καί τούτο γιατί οι μάζες στερούνται πυξίδος καί εθνικού προσανατολισμού, έτσι πού σήμερα οι παρακμιακές θεωρίες και αρνητικές στάσεις ζωής έχουν βρή πρόσφορο έδαφος.

Σέ προσφάτους καιρούς, επεχειρήθη από κάποιους κύκλους νά καλυφθή η ανάγκη τής εθνικής συσπειρώσεως μέ τό υστερόβουλο εφεύρημα τού "Εθνάρχου", πού εξυπηρετούσε μάλλον κομματικούς καί παραταξιακούς σκοπούς, παρά εθνικούς. Εθνάρχης ο Ελ. Βενιζέλος, εθνάρχης ο Γεώργ. Παπανδρέου καί ο Κων. Καραμανλής.
Η περί τόν Εθνάρχη φιλολογία καί παραφιλολογία έλαβε μεγάλη έκτασι στίς αρχές τού αιώνος, ίσως εξ επαγωγής μέ τόν κεμαλικό τίτλο Ataturk (πατέρας τών Τούρκων), γιά νά έχουμε προφανώς καί εμείς κάτι αντίστοιχο. Εδώ όμως υπήρξε ένα εσκεμμένο καί υποβολιμαίο λάθος, πού ουδείς τών "επαϊόντων" εφρόντισε νά διαλύση.
Τό θέμα απησχόλησε τήν Βουλή πλέον ή άπαξ. Μάλιστα τόν Αύγουστο τού 1988 απετέλεσε αντικείμενο έριδος μεταξύ τών δύο μεγάλων κομμάτων, καθένα τών οποίων είχε τήν δική του υποψηφιότητα γιά τόν επίζηλο τίτλο: Παραδοσιακός Εθνάρχης ο Ελ. Βενιζέλος γιά τούς μέν, νέος Εθνάρχης ο Κων. Καραμανλής γιά τούς άλλους.
Ευλαβής ο ζήλος αμφοτέρων τών πλευρών, αλλά ο τίτλος τού Εθνάρχου έχει τήν δική του ιστορία, κάθε άλλο παρά λαμπερή καί ένδοξη όπως θά περίμενε κανείς.
Στήν υστερορρωμαϊκή περίοδο εθνάρχαι ήσαν οι βασιλείς τών υποτελών εθνών (Αρέτας, Ηρώδης), ενώ αργότερα εκαλούντο οι φύλαρχοι βαρβάρων εθνών, εγκατεστημένων (υποσπόνδων) εντός τών ορίων τού κράτους.
Επί τουρκοκρατίας ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κπόλεως έφερε διά νόμου τόν τίτλον του Εθνάρχου, τίτλον λεκτικώς καί εννοιολογικώς ισοδύναμον μέ τό τουρκικό αντίστοιχο Milliyet Basi, ως θρησκευτικός καί πολιτικός αρχηγός όλων τών υποδούλων Χριστιανών.
Υπό τήν έννοιαν αυτήν λοιπόν, Εθνάρχης δέν μπορούσε νά ήταν ο Ελ. Βενιζέλος, ούτε βεβαίως ο Κ. Καραμανλής, ώς πολιτικοί ηγέται ελευθέρου λαού. Ήταν όμως ο Μακάριος σάν φυσικός αρχηγός τού αλύτρωτου κυπριακού Ελληνισμού.

Η Εθναρχία τής Κύπρου επί αγγλικής κατοχής, ήταν κατωχυρωμένη διά νόμου, μέ εθναρχικό συμβούλιο κτλ, μέ περιωρισμένες βέβαια δικαιοδοσίες.
Καί ενώ οι κατά καιρούς προταθέντες "Εθνάρχαι" ουδέποτε απέκτησαν καθολική αποδοχή, ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας προσφέρεται άριστα ως ενωτικό σύμβολο τού Έθνους, ως μή ανήκων σέ κόμματα καί παρατάξεις, τώρα μάλιστα πού η Δημοκρατία έχει εδραιωθή οριστικά στήν χώρα μας.

Μέ αφορμή τήν παραπάνω αναφορά στόν Κεμάλ καί από κάποια πρόσφατη τηλεοπτική εκπομπή, κρίνεται σκόπιμο νά προστεθούν ολίγα τινά, γιά νά γνωρίσωμε καλλίτερα τόν εκείθεν τού Αιγαίου αντίπαλό μας. Ο Κεμάλ εκηρύχθη μέ πράξιν τής Εθνοσυνελεύσεως ως "Πατήρ τών Τούρκων" (Ataturk) καί έκτοτε εξακολουθεί νά είναι απρόσβλητος εις πάσαν περί τού προσώπου ή τής πολιτείας του κριτικήν.
Η σκιά του πίπτει βαρειά ακόμη καί σήμερα στήν Τουρκία, σέ κάθε εκδήλωσι τού Εθνικού καί κοινωνικού βίου.
Γιά τόν σημερινό Τούρκο, αρχή καί τέλος γιά τό κάθε τί δέν είναι ο Προφήτης Μωάμεθ, ούτε ο γενάρχης Οσμάν, αλλά ο Κεμάλ Ατατούρκ.
Ας περιορισθούμε π.χ. στήν σχολική διαπαιδαγώγησι. Σέ κάθε σχολικό βιβλίο, ασχέτως περιεχομένου (π.χ. γεωμετρία) προτάσσεται μία μεγάλη κατακόκκινη τουρκική σημαία, πού καλύπτει όλη τήν πρώτη μέσα σελίδα. Αμέσως πίσω υπάρχει η φωτογραφία τού Ατατούρκ, μέ μία από τίς υποθήκες του πρός τήν νεολαία. Στήν απέναντι σελίδα παρατίθεται ο εθνικός τους ύμνος, ενώ στήν ακροτελεύτια σελίδα ένα πατριωτικό εμβατήριο, πρός φρονηματισμόν τών Τουρκοπαίδων.

Αν τώρα σ' αυτά τά συγκλονιστικά καί άκρως ανησυχητικά, αντιπαραθέσωμε τήν ερημία τής δικής μας πατριδογνωσίας, είναι καιρός νομίζω νά αρχίσωμε νά διδασκώμεθα από τούς αντιπάλους μας, πού μέσα στόν λήθαργο τού εφησυχασμού μας, θεωρούμε εξ ορισμού κατωτέρους.
Καί ναί μεν είναι αλήθεια ότι ο άκρατος εθνικιστικός φανατισμός ολίγον απέχει τής ψυχοπαθείας, όμως εμείς τί έχομε νά αντιτάξωμε στόν άγριο καί επιθετικό παντουρανισμό τών γειτόνων μας;

Σε μάς απομένει νά εγκύψωμε στίς ακένωτες πηγές τής εθνικής μας ιστορίας καί νά γίνωμε αντάξιοι τών μεγάλων μας προγόνων, μέ πνεύμα αυταπαρνήσεως καί θυσίας, "..... τοίς κείνων ρήμασι πειθόμενοι".

 

Ιωάννης-Άδωνις Μελικέρτης

 

   
 
[ Πίσω Ελληνική Επανάστασις] [ Πίσω ΤΕΥΧΟΣ 4ον]